کارگاه رمان مهدی فاتحی،یادداشت سوم:اگر هنوز به ایدئولوژی باور دارید رمان ننویسید.

ایدئولوژی مجموعهٔ از باورها و اندیشه‌های ثابت سیاسی و اجتماعی‌ است از جمله سیستم‌های فکری، فلسفی و مذهب که فرد، گروه یا جامعه دارد و در تعیین خط‌مشی، عمل یا موضع‌گیری معتقدان به آن‌ اساسی است. این نوعِ بسته فکری نه فقط آگاهانه بلکه ناخودآگاه هم عمل می‌کند. انسانی که هنوز در بند مجموعه‌ای در‌هم بسته و نسخه پیچی شده از اعتقادات است امکان ورود به جهان داستانی را ندارد چه برسد به رمان.

شاید بگویید که ایدئولوژهای زیادی بودند که حاصل کار ادبی ارزشمندی داشته‌اند اما فراموش نکنید تنها کسانی و متونی مانده‌اند و تاریخ مصرف‌شان نگذشته که نویسنده در جهان رمانش از محوریت ایدئولوژیک خودش فاصله گرفته است وگرنه متون باقی‌مانده از وی، تنها در دوره و زمانه‌ای خاص ارزشمند و قابل قبول است.به طور مثال رمان ‘مادر’ ماکسیم گورکی زمانی از مهمترین کارهای ادبیات روسیه به شمار می‌آمد ولی خواننده امروز توان خواندن یک فصل آن را هم نخواهد داشت از شدت مارکسیستی و شعارزدگی و تقدیس عقایدی که دیگر جایگاهی در جهان امروز ندارد.

به طور کلی رمانی که نتواند یا نویسنده‌اش نتواند و نخواهد از فضای فکری بسته و شکستن پوسته جهان بینی خاص خارج شود نمی‌تواند دیالوگی( ایجاد، ستیز و شنیدن صداهای متفاوت) برقرار کند و نبود دیالوگ متن را به عرصه شهسواری و حکایت و اندرزنامه پرتاب می‌کند.

از مشکلاتی که نویسنده ایدئولوژیک برای نوشتن رمان دارد و از همان ابتدا خواننده امروزی را پس می‌زند شروع نوشتن رمان ایجاد می‌شود؛ او رمان را با یک هدف خاص،محتوای خاص و اندیشه عریان و محتوم آغاز می‌کند و تمام تحولات و رفتار و عملکرد شخصیت‌ها و حوادث نمی‌توانند از این چارچوب خلاص شوند و به زودی خواننده حدس خواهد زد که چه اتفافاتی برای چه کسانی می افتد و چه حرف‌های زده می شود و جای سفید و سیاه کجاست.نبود بخش خاکستری در چنین متونی حاصل کار را اندرزنامه ای تاریخ مصرف‌دار می‌نمایاند نه ادبیات.

خودتان را ستایش نکنید و از کنار ایدئولوژیک نبودن به سادگی نگذرید و کنار نکشید. در بسیاری ما مردمان مشرق‌زمین و خاورمیانه ای و در سرزمینی با تاریخی کهن اندیشه‌های واپسگرایانه و ایدئولوژیک زیادی نهفته است که ناخودآگاه در رفتار،متون ، تصمیم‌گیری و شخصیت پردازی ما تاثیر می‌گذارد. پیش از هر کاری در آستین خود بنگرید و هنگام نوشتن و بازخوانی، پاراگراف به پاراگرف و صفحه به صفحه از متن را حذف کنید زیرا که خواسته یا ناخواسته هنگام نوشتن ناخودآگاه کار خودش را می‌کند.

مهدی فاتحی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.